Экологиялық өркениет құру адамзаттың болашағы үшін шешуші мәнге ие, ал жасыл үй құру – бүкіл адамзаттың ортақ арманы. Қытай бұл дамуға басымдық береді. Си Цзиньпиннің экологиялық өркениет туралы идеяларын басшылыққа ала отырып, Қытай, бір жағынан, «Әдемі Қытайды» құруға күш салса, екінші жағынан – жаһандық экологиялық басқаруға белсенді қатысып, таза сулар мен жасыл тауларды сақтау ісінде әлеммен «қытайлық даналықпен» бөлісіп, бүкіл адамзат үшін әдемі үйді бірлесіп құруға маңызды үлес қосады.
Қытай экологиялық өркениет құрудың орындаушысы болып табылады. Дәстүрлі индустрияландыру моделі материалдық игіліктерді жасай отырып, бір мезгілде экожүйелердің тепе-теңдігін бұзды. Осы мәселеге тап болған Қытай адам мен табиғаттың үйлесімді қатар өмір сүруін қытайлық модернизацияның маңызды талаптарының бірі ретінде қолдады. Халыққа бағытталған даму тұжырымдамасын ұстана отырып, Қытай бірқатар жаңа тұжырымдамаларды, идеялар мен стратегияларды ұсынды, нәтижесінде Си Цзиньпиннің экологиялық өркениет туралы идеялары қалыптасты. ҚХР Төрағасы Си Цзиньпиннің «таза сулар мен жасыл таулар – алтын мен күміс таулар» деген жарқын мәлімдемесі Қытайдағы экологиялық өркениет құрудың өзекті тұжырымдамасы болып табылады. Ол қоршаған ортаны қорғау мен экономикалық даму арасындағы қайшылық туралы мифті жойып, қолайлы экологиялық ортаның шексіз экономикалық әлеуеті бар екендігі, оның үздіксіз кешенді пайда әкелуге және тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуды қамтамасыз етуге қабілетті екендігі туралы заңдылықты ашты. Қытай батыс елдерінің «алдымен ластау, содан кейін тазарту» принципіне негізделген ескі жолымен жүруден үзілді-кесілді бас тартады және экологияға, сондай-ақ жасыл және төмен көміртекті өсуге басымдық бере отырып, жоғары сапалы даму бағытын берік ұстанады. 14-ші бесжылдық кезеңінде Қытай әлемдегі ең ірі таза электр энергиясымен жабдықтау жүйесін, ең ауқымды жаһандық жаңартылатын энергия көздері жүйесін және әлемдегі ең ірі көміртегі шығарындыларына квоталар саудасы нарығын құрды. Бүкіл ел бойынша үстіңгі сулардың үздік және жақсы сапалы учаскелерінің үлесі 90%-дан асты, орман жамылғысының деңгейі 25%-дан астамға дейін өсті, ал облыстық маңызы бар қалалардағы және одан жоғары ауа сапасы жақсы күндердің үлесі шамамен 87% деңгейінде тұрақты сақталуда. Құрлықтық экожүйелер түрлерінің 90% тиімді қорғаумен қамтылған. Қытайлық модернизацияның «жасыл үлгерім кітапшасы» өте әсерлі көрінеді. Әлемдегі ең ірі дамушы ел бола отырып, Қытай халықаралық қоғамдастыққа 2030 жылға дейін көміртегі шығарындыларының шыңына жетуге және 2060 жылға дейін көміртегі бейтараптығына қол жеткізуге салтанатты түрде уәде берді, бұл ірі державаның парыз бен жауапкершілік сезімін көрсетеді.
Қытай экологиялық өркениет құруға қатысушы болып табылады. Ол БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясын жан-жақты және тиімді орындайды, Париж келісіміне қол жеткізуге, оған қол қоюға, оның күшіне енуіне және іске асырылуына белсенді ықпал етті. Қытай Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияға қол қойған және оны ратификациялаған алғашқы елдердің бірі болып табылады және Конвенция мен оған хаттамалардың негізгі бюджетінің ең ірі доноры болып табылады. Ол сондай-ақ Куньмин-Монреаль жаһандық биоәртүрлілік бағдарламасының қабылдануына табысты ықпал етті және Куньмин биоәртүрлілікті сақтау қорын құруға 1,5 млрд юань бөлген алғашқы болды. «Ортақ, бірақ сараланған жауапкершілік» қағидатын ұстана отырып, Қытай климаттық басқарудың да, даму құқығының да мүдделерін ескеруді жақтайды, кең ауқымды дамушы елдердің мүдделерін белсенді қорғайды. Қытай унилатерализмге және «жасыл кедергілерге» қарсы шешуші күреседі, Оңтүстік-Оңтүстік ынтымақтастығын тереңдетуге және әділ және ұтымды жаһандық климаттық басқару жүйесін құруға ұмтылады. 2025 жылғы қазан айының жағдайы бойынша Қытай 43 дамушы елмен климаттың өзгеруі саласындағы Оңтүстік-Оңтүстік ынтымақтастығы туралы 55 өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды, сондай-ақ дамушы елдерге климаттың өзгеруімен күресуде қолдау көрсету үшін 177 млрд юань көлемінде жобалық қаржыландыруды ұсынды және жұмылдырды. Қытай шетелде жаңа көмір электр станцияларын салудан бас тарту туралы жариялады және «Жасыл Жібек жолын» бірлесіп салу бағытын берік ұстанады. 2025 жылы өткен «Қытай – Орталық Азия» саммитінде барлық тараптар Қытай мен Орталық Азия елдерінің шөлейттенуге қарсы күрес жөніндегі ынтымақтастық орталығын құруды бірауыздан қолдады, ол шөлейттену мәселесін шешуге елеулі үлес қосуды жалғастыруда.
Қытай – экологиялық өркениет құру ісіндегі көшбасшы. Жақында 14-ші шақырылымдағы Бүкілқытайлық халық өкілдері жиналысының 4-ші сессиясында «ҚХР Экологиялық кодексі» қабылданды. Бұл біздің еліміздегі экологиялық ортаны қорғау «кодификация» дәуіріне енгенін білдіреді және Әдемі Қытай құрылысының құқықтық ресімдеудің жаңа кезеңіне енгенін білдіреді. «Экологиялық кодекс» – атауында «кодекс» сөзі қолданылатын Қытайдың екінші заңы. Оның рухани негізінде Си Цзиньпиннің экологиялық өркениет туралы идеялары жатыр; оған таза сулар мен жасыл тауларды қорғаудың маңызды миссиясы жүктелген және ол қытай ұлтының ұлы қайта өрлеуі үшін берік экологиялық негіз қалайды. «ҚХР 15-ші бесжылдық жоспарының жобасында» «Әдемі Қытай құрылысында жаңа ірі жетістіктерге жету» 15-ші бесжылдық кезеңіндегі әлеуметтік-экономикалық дамудың басты мақсаттарының бірі ретінде нақты айқындалған; сонымен бірге «әлеуметтік-экономикалық дамудың жан-жақты жасыл көшуін жеделдету және Әдемі Қытайды құру» жөніндегі шаралар жеке белгіленген. 15-ші бесжылдық кезеңінде жасыл даму қытайлық модернизацияның жарқын сипаттамасына айналады, ал Қытай экономикалық өсудің жасыл және төмен көміртекті форматқа көшуін ілгерілетуді жалғастырып, адам мен табиғаттың үйлесімді қатар өмір сүруіне негізделген модернизацияда жаңа серпілістерге қол жеткізеді.
22 сәуірде Қазақстан алғашқы Өңірлік экологиялық саммитін өткізеді, ол елдер үшін жасыл даму мәселелері бойынша консенсусты бекіту және экологиялық басқарудың ауқымды жоспарларын бірлесіп талқылау үшін маңызды алаңға айналады, бұл Қазақстанның өңірлік және жаһандық экологиялық басқарудағы жауапкершілігін көрсетеді. Қытай мен Қазақстан БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясына және басқа да маңызды халықаралық экологиялық келісімдерге қатысушылар бола отырып, соңғы жылдары әртүрлі екіжақты және көпжақты ынтымақтастықты жүзеге асыруда және жасыл көшу жолындағы жолдастар деп санауға әбден лайық. Қазіргі уақытта Қытай мен Қазақстан арасындағы практикалық ынтымақтастық үнемі кеңейіп, дәстүрлі салалардан тысқары шығып, экологиялық таза энергияны, су үнемдейтін суаруды, шөлейттенумен күресуді, жасыл технологиялар мен инвестицияларды қоса алғанда, жаңа бағыттарды қамтиды. Тек осы жылы Павлодар облысында энергия жинақтау жүйесі бар қуаты 1 ГВт жел электр станциялары және қуаты 1 ГВт «Мирный» ЖЭС іске қосылды, сондай-ақ «Бір белдеу, бір жол» бастамасы аясында Орталық Азия сутегі энергетикасы инновациялық орталығының алғашқы AEM сутегін өндіру және сақтау жүйесі ресми түрде пайдалануға берілді. Болашаққа көз жүгіртсек, қытай-қазақстандық «жасыл ынтымақтастық» күшті өміршеңдік пен энергияны босататыны сөзсіз, бұл екі ел арасындағы өзара тиімді жан-жақты ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтеруге күшті серпін береді.
Жер – адамзаттың тіршілігі тәуелді болатын жалғыз үй және оны мұқият сақтау және қорғау – адамзаттың жалғыз таңдауы. Экологиялық сын-қатерлер алдында адамзат біртұтас тағдыр қауымдастығын білдіреді, онда барлығы не бірге гүлденеді, не бірге шығынға ұшырайды және ешкім шетте қала алмайды. Тек бүкіл әлемнің күш-жігерін біріктіру, ынтымақтастыққа дайын болу, нақты шаралар қабылдау және ортақ жер үйімізді қорғау үшін практикалық қадамдарды жүзеге асыру жағдайында ғана адамзат өмір сүріп, дами алады, ал өркениет жалғасып, гүлдене алады. Жауапты ірі держава ретінде Қытай Қазақстанды қоса алғанда, барлық елдермен өзара көмек рухында қол ұстасып, жаһандық экологиялық сын-қатерлерге белсенді қарсы тұруға, Жердегі өмір қауымдастығын құруға және таза әрі әдемі әлемді құру үшін тынымсыз күш салуға дайын!
ҚХР-дың ҚР-дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Хань Чуньлинь
Фото: Freepik
