Неліктен «жаппай қарыздарды есептен шығару» туралы түсініктер қолданыстағы тәжірибеге сәйкес келмейді және қандай жағдайларда несиелер шынымен есептен шығарылуы мүмкін, сарапшы, қаржыгер Әйгерім Ілиясова түсіндіреді.
«2025 жылдың соңында Өзбекстан Президентінің ресми сайтында кеңес материалдары жарияланды, онда онлайн-микрокредиттер беру кезінде заманауи қорғау тетіктерін енгізу, сондай-ақ азаматтарды алаяқтық жолмен олардың білімінсіз ресімделген қарыздар бойынша міндеттемелерден босату ұсынылды.Алайда Өзбекстанда несиелерді жаппай есептен шығару туралы тікелей шешім қабылданған жоқ», – деп атап өтті сарапшы.
Оның айтуынша, Қазақстанда реттеуші (ҚНРДА) бекіткен нақты есептен шығару тетіктері қазірдің өзінде жұмыс істейді, бірақ олар жеке сипатқа ие.
«Жеңілдетілген рәсім банк тарапынан бұзушылықтар болған жағдайда мүмкін – мысалы, тиісті сәйкестендірусіз несие беру. Мұндай жағдайларда есептен шығару сотсыз қарыз алушының өтініші негізінде жүзеге асырылуы мүмкін.Тіпті несие рәсімдерді сақтай отырып ресімделсе де, оған сот тәртібімен дау айтуға болады. Ол үшін қысым немесе алаяқтық фактісін дәлелдеу қажет», – деп түсіндіреді Ілиясова.
Қазақстанда қосымша жеке тұлғаларды банкроттыққа ұшырату тетігі жұмыс істейді. Соттан тыс рәсім 1600 АЕК-ке дейінгі (шамамен 7 млн теңге) қарыз кезінде мүлік болмаған жағдайда қолданылады. Неғұрлым ірі міндеттемелер кезінде банкроттық сот арқылы өтеді, содан кейін берешектің бір бөлігі есептен шығарылуы мүмкін.
Сарапшы несиелерді есептен шығару әмбебап құрал емес екенін атап көрсетеді.
«Бұл жай «бухгалтерлік операция» емес, кредитор үшін тікелей шығын, сондықтан мұндай шешімдер жаппай сипатта бола алмайды және әрқашан жеке қаралады», – деп атап өтті ол.Ол сондай-ақ несиелерді ақылы «есептен шығару» немесе «қарыздарды кепілді жабу» ұсыныстарына абай болу керектігін ескертеді. Мұндай қызметтер көбінесе алаяқтық болып шығады. Қарызды реттеу қажет болған жағдайда қарыз алушыға тікелей банкке жүгіну ұсынылады.
Осы тақырып бойынша жария мәлімдемелердің дұрыстығына да жеке назар аудару керек.
«Мысалы, алаяқтық несиелердің едәуір бөлігі банктердің ішкі қызметкерлерінің қатысуымен ресімделеді деген мәлімдемелер айтылады. Бірақ мұндай деректерді құқық қорғау органдары да, қаржы реттеушісі де растамайды», – деп атап өтті сарапшы.Оның айтуынша, мұндай мәлімдемелер мұқият түсіндіруді қажет етеді, ал қарыз алушыларға ақпараттың тексерілген көздеріне сүйену маңызды.
